Σε μία στρατηγικής σημασίας επιστολή προς τους ηγέτες των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενόψει της συνόδου κορυφής, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αποτυπώνει την πορεία της ευρωπαϊκής πολιτικής ασύλου και διαχείρισης των συνόρων, τοποθετώντας στο επίκεντρο των παρεμβάσεων τη θαλάσσια διαδρομή της κεντρικής και ανατολικής Μεσογείου.
Στο κείμενο της επιστολής (με ημερομηνία 13 Οκτωβρίου 2026), η επικεφαλής της Κομισιόν καταγράφει μείωση των παράτυπων διελεύσεων των συνόρων κατά 55% την τελευταία διετία και κατά περισσότερο από ένα τρίτο εντός του τρέχοντος έτους, σηματοδοτώντας το χαμηλότερο επίπεδο από το 2021.Ωστόσο, η προσοχή για την Ελλάδα και ειδικότερα για την Κρήτη στρέφεται στις ρητές επισημάνσεις για τη Λιβύη ως βασική χώρα προέλευσης των θαλάσσιων ροών, με την Κομισιόν να ανακοινώνει τη χρηματοδότηση έκτακτου πακέτου 25 εκατομμυρίων ευρώ ειδικά για την επέκταση των επιχειρήσεων ελέγχου και διάσωσης στις ανατολικές περιοχές της Λιβύης —το γεωγραφικό σημείο από το οποίο εκκινούν οι λέμβοι προς τις νότιες ακτές της Κρήτης και τη Γαύδο.
Το αποτύπωμα για την Κρήτη: Επέκταση δράσεων στην Ανατολική Λιβύη με 25 εκατ. ευρώ
Αν και το κείμενο της επιστολής δεν κατονομάζει ευθέως την Κρήτη, η γεωγραφική και επιχειρησιακή στόχευση των Βρυξελλών αφορά άμεσα το θαλάσσιο μέτωπο του νησιού. Η κ. Φον ντερ Λάιεν υπογραμμίζει με κατηγορηματικό τρόπο ότι «η Λιβύη παραμένει η πρώτη χώρα αναχώρησης για παράτυπες διελεύσεις προς την ΕΕ». Στη θαλάσσια αυτή ζώνη, όπως επισημαίνει, οι εγκληματικές οργανώσεις διακινητών συνεχίζουν να εκμεταλλεύονται ευάλωτους ανθρώπους, διατηρώντας την πίεση στη Μεσόγειο.
Για την ανάσχεση αυτής της δυναμικής, η Πρόεδρος της Κομισιόν ανακοινώνει μια στοχευμένη χρηματοδοτική ενίσχυση που συνδέεται άμεσα με τη διαδρομή προς τη νότια Κρήτη:
«Παρέχουμε στοχευμένη οικονομική και επιχειρησιακή υποστήριξη για την ενίσχυση της διαχείρισης των συνόρων, των ικανοτήτων έρευνας και διάσωσης και καταπολέμησης των διακινητών, καθώς και για τη μείωση των παράνομων αναχωρήσεων και των απωλειών ζωών στη θάλασσα… Αυτό περιλαμβάνει μια συμπληρωματική χρηματοδότηση ύψους 25 εκατομμυρίων ευρώ που μόλις υπεγράφη για ένα έργο το οποίο θα επεκτείνει αυτές τις δραστηριότητες στις ανατολικές περιοχές της Λιβύης».
Η παρέμβαση αυτή στα ανατολικά παράλια της Λιβύης (περιοχή Τομπρούκ και Βεγγάζης), σε συνδυασμό με την υποστήριξη εθελούσιων επιστροφών σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ), στοχεύει στην αποτροπή συγκέντρωσης μεταναστών με αποκλειστικό σκοπό τη θαλάσσια έξοδο προς τα νότια ελληνικά σύνορα.
Η πρωτοβουλία του «Ανατολικού Διαδρόμου» και η προσέγγιση σε ολόκληρη τη διαδρομή
Στο ίδιο πλαίσιο που επηρεάζει τις ροές προς τη νότια Ελλάδα, η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προτάσσει την πρωτοβουλία του «Ανατολικού Διαδρόμου» (Eastern Corridor initiative), η οποία δρομολογήθηκε στο περιθώριο της 81ης Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία εφαρμόζει στην πράξη τη λογική της παρέμβασης σε ολόκληρο το μήκος της διαδρομής (whole-of-route approach), συγκροτώντας ένα πιλοτικό πρόγραμμα δωδεκάμηνης διάρκειας.
Το πρόγραμμα συνδέει την ΕΕ, διεθνείς οργανισμούς και χώρες-κλειδιά κατά μήκος του μεταναστευτικού άξονα που εκτείνεται από τη Νότια Ασία έως τη Βόρεια Αφρική, και ιδιαίτερα τη Λιβύη, με τελικό προορισμό την Ευρώπη.
Στόχος της στρατηγικής αυτής είναι να αντιμετωπιστούν τα αίτια της παράτυπης μετακίνησης προτού οι άνθρωποι φτάσουν στα σημεία επιβίβασης των ακτών της Βόρειας Αφρικής, συνδυάζοντας την ανθρωπιστική βοήθεια, την ενίσχυση τοπικών κοινοτήτων και τη δημιουργία νόμιμων οδών εργασιακής κινητικότητας.
Η συνολική ευρωπαϊκή εικόνα: Μείωση 55%, νέες δυνάμεις Frontex και κόμβοι επιστροφών
Πέρα από το μέτωπο της κεντρικής και ανατολικής Μεσογείου, η επιστολή της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν καταγράφει μια ευρύτερη υποχώρηση της μεταναστευτικής πίεσης στην ευρωπαϊκή επικράτεια. Όπως σημειώνει, οι αιτήσεις ασύλου και οι μη εξουσιοδοτημένες δευτερογενείς μετακινήσεις μειώνονται, ενώ οι επιστροφές αυξάνονται.
«Η ικανότητα της Ευρώπης να διαχειρίζεται και να ελέγχει την παράνομη μετανάστευση δεν ήταν ποτέ ισχυρότερη», υποστηρίζει, αποδίδοντας την εξέλιξη στη μεγαλύτερη επιχειρησιακή ετοιμότητα και στη συλλογική εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, συμπεριλαμβανομένων του συστήματος Eurodac και των διαδικασιών ελέγχου στα σύνορα.
Για την περαιτέρω θωράκιση των εξωτερικών συνόρων, η Επιτροπή προαναγγέλλει τη μετατροπή του Frontex σε μια πλήρως ευρωπαϊκή επιχειρησιακή δύναμη, με σημαντική αύξηση του μόνιμου σώματος, συγκρότηση Ευρωπαϊκής Εφεδρείας Συνόρων και Επιστροφών, νέα Δύναμη Ταχείας Αντίδρασης για περιόδους κρίσης και Κέντρο Συντονισμού Επιστροφών. Παράλληλα, διατίθενται πρόσθετα 130 εκατομμύρια ευρώ για τεχνολογίες αντιμετώπισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), ανεβάζοντας τη συνολική χρηματοδότηση επιτήρησης σε άνω των 500 εκατομμυρίων ευρώ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη για τη δημιουργία «κόμβων επιστροφών» (return hubs) σε τρίτες χώρες βάσει του νέου Κανονισμού Επιστροφών, ένα καινοτόμο μέτρο που επεξεργάζονται ήδη ορισμένα κράτη-μέλη. Παρότι το συνολικό ποσοστό επιστροφών ανέρχεται στο 32% —με περισσότερες από το 60% να είναι εθελούσιες— η κ. Φον ντερ Λάιεν επισημαίνει ότι παραμένει χαμηλό και ανομοιόμορφο, προαναγγέλλοντας νομοθετική πρόταση για την ψηφιοποίηση των διαδικασιών.
Στρατηγικές συνεργασίες από τη Βόρεια Αφρική έως τη Μέση Ανατολή
Η επιστολή καταγράφει αναλυτικά το πλέγμα διμερών και περιφερειακών συμμαχιών που υλοποιεί η ΕΕ για τον έλεγχο των εξωτερικών της συνόρων:
Αίγυπτος: Προχωρά η εφαρμογή του πακέτου των 200 εκατομμυρίων ευρώ για τη μετανάστευση και την κινητικότητα, με τις αναχωρήσεις να διατηρούνται σε χαμηλά επίπεδα και να προετοιμάζεται Γραφείο Νόμιμης Μετανάστευσης.
Τυνησία και Αλγερία: Συνεχίζεται η επιχειρησιακή υποστήριξη, με τον ΔΟΜ να έχει διευκολύνει πάνω από 4.960 εθελούσιες επιστροφές από την Τυνησία το 2026 (έναντι 8.850 το 2025) και πάνω από 7.350 από την Αλγερία (έναντι 9.600 το 2025), ενώ στην Τυνησία παραδόθηκαν πρόσφατα δύο σκάφη έρευνας και διάσωσης.
Μαρόκο: Παρέχεται υποστήριξη στις ισπανικές αρχές για ταχείες επιστροφές όσων εισήλθαν παράτυπα στη Θεούτα, κατόπιν δέσμευσης του Ραμπάτ για επανεισδοχή.
Μέση Ανατολή και Τουρκία: Εγκρίθηκαν 505 εκατομμύρια ευρώ για τον Λίβανο για την περίοδο 2026-2027, 160 εκατομμύρια για την Ιορδανία και 280 εκατομμύρια για τη Συρία, ενώ για την Τουρκία προχωρά το πολυετές πακέτο 1,3 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2025-2027 με έμφαση στα ανατολικά σύνορα και στις εθελούσιες επιστροφές.
Ατλαντική διαδρομή και Μάγχη: Σημειώνεται απότομη πτώση αφίξεων μέσω Μαυριτανίας και Σενεγάλης, καθώς και μείωση 44% των διελεύσεων στη Μάγχη.
Ουκρανία και Ρωσία: Η προσωρινή προστασία για τους Ουκρανούς παρατάθηκε έως τις 4 Μαρτίου 2028, ενώ στο πλαίσιο του 21ου πακέτου κυρώσεων θεσπίστηκε απαγόρευση έκδοσης βίζας σε νυν και πρώην στελέχη του ρωσικού στρατού.
