Δημήτρης Τριάντος
Τι εορτάζουμε σήμερα; Το τέλος ενός θρίλερ διάρκειας 126 ετων...."Ο «άπιστος» πατριάρχης Αναστάσιος σύρθηκε στον Ιππόδρομο πάνω σε γαϊδούρι....
αναγκάζουν 3.000 μοναχούς και μοναχές υπό την απειλή σφαγής να ζευγαρώσουν, να κάνουν σεξ μέσα στον Ιππόδρομο καθώς υβρίζονταν από τους θεατές στις κερκίδες. O Καραγάτσης στο “Στέργιο και Βάκχο¨ περιγράφει “από τον Ιππόδρομο, άκουγες μόνο βογκητά”.
Μετά το τέλος της εικονομαχίας, χρόνια αργότερα, εικονολάτρες πήγαν στον Ναό των Αγίων Αποστόλων που ήταν θαμμένος ο εικονομάχος Κωνσταντίνος, ξέθαψαν τα οστά του, κατούρησαν επάνω τους, τα πέταξαν, τα έκαψαν. Xιλιάδες είτε εκτελέσθηκαν με τύφλωση είτε ακρωτηριάσθηκαν με κόψιμο των χεριών και των ποδιών...... και άλλα και άλλα
Τι πρέπει να γνωρίζουμε?
1. Είναι αλήθεια ότι με την πάροδο του χρόνου πιστοί, αφελείς και απαίδευτοι, απέδιδαν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στην δύναμη όχι πια του εικονιζόμενου προσώπου, αλλά της φορητής εικόνας, έπαιρναν από το χρώμα της ξύσμα, το οποίο αναμείγνυαν στη θεία μετάληψη για να έχει μεγαλύτερη δύναμη ή το μεταχειρίζονταν για θεραπευτικούς σκοπούς.
2. Μια ηφαιστειακή έκρηξη που σημειώθηκε στο νησί της Σαντορίνης το 726 ερμηνεύτηκε ως εκδήλωση της θείας οργής εναντίον της ειδωλολατρικής λατρείας των εικόνων.
3. Πρωτεργάτες της εικονομαχικής κίνησης υπήρξαν οι Αυτοκράτορες Λέων Γ' και ο γιος του Κωνσταντίνος Ε που επηρεάστηκαν και από το γεγονός οτι οι ιδιες ανεικονικές αντιλήψεις ήταν πολύ διαδεδομένες στους αγρότες της (γειτονικής με το Ισλάμ) Μικράς Ασίας. Από αυτούς όμως επανδρώνονταν οι στρατοί και σήκωναν το κύριο βάρος της άμυνας κατά των Αράβων.
Το Ισλάμ κατέκτησε μέσα σε 30 χρόνια όλους τους γείτονες, έφτασε μέχρι τα Πυρηναία κάτι ανεπανάληπτο.
Τότε ήταν που ξεσπά η εικονομαχία, όταν οι Αραβες και το Ισλάμ κάνουν θραύση, μήπως δεν είναι τυχαίο?, γιατί είναι νικηφόροι? γιατί έχουν τον Θεό μαζί τους, γιατί τον έχουν μαζί τους? Γιατί είναι αντίθετοι στη λατρεία των εικόνων! Να κάνουμε και εμείς το ίδιο.
4. Ο Λέων καθιέρωσε τον διωγμό των εικόνων ως επίσημο δόγμα του Κράτους το 730 μΧ., Η ένταση της διαμάχης κορυφώθηκε επί του γιού του Κωνσταντίνου, ο οποίος εξαπέλυσε εκστρατεία εναντίον των μοναχών και των μονών που ήταν προπύργια εικονολατρίας. Ονομαστές μονές μετατράπηκαν σε στρατώνες ή δημόσιους καταυλισμούς, άλλες ερειπώθηκαν και η περιουσία τους περιήλθε στο κράτος. Οι μοναχοί υπέστησαν εξευτελισμούς, κακώσεις, εξορίες.
5. Ο Πάπας Γρηγόριος Γ΄ καταδίκασε τις απόψεις του Λέοντα. Πρώτη πολιτική συνέπεια ήταν η διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα στην Κωνσταντινούπολη και τη Ρώμη
6. Άλλη σημαντική συνέπεια. Πολλοί μοναχοί αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη Βυζαντινή αυτοκρατορία και να καταφύγουν στην εικονόφιλη Νότια Ιταλία και Σικελία, μεταλαμπαδεύοντας τα ελληνικά γράμματα και δημιουργώντας νέες πνευματικές και καλλιτεχνικές εστίες. Μετά το 751 έχουμε 13 Πάπες που προέρχονταν από την Ανατολή.
7. Τις εικονοφιλικές απόψεις υπερασπίστηκε θεωρητικά ένας απ' τους μεγαλύτερους θεολόγους της εποχής του, ο Ιωάννης Δαμασκηνός, Οι τρεις «Περὶ εἰκόνων» λόγοι του αποτελούν το λογοτεχνικά αρτιότερο έργο του . Απέκρουσε την κατηγορία, υπερασπίστηκε την εικόνα ως σύμβολο και μέσο με την νεοπλατωνική έννοια.
8. Ομως μην ξεχνάμε, ο εικομάχος Λέων ήταν αυτός που απέκρουσε τους Αραβες στην πολιορκία της Κωνσταντινούπολης το 717-718. Ο Παπαρηγόπουλος θεωρεί ισάξια την σημασία της νίκης με τη μάχη του Μαραθώνα “ο Λέων ο τρίτος, ο νέος Μιλτιάδης”.
Τοτε είναι που νιώθει πανίσχυρος να τα βάλει και με την Εκκλησία, είχε ολόκληρο το πακέτο στο μυαλό του για να κινητοποιήσει κόσμο από τα μοναστήρια προς το στρατό και να τους πει αφού ειναι νικηφόρος εχει τον Θεό μαζί του, αυτός είναι θεολογικά σωστός και στα μοναστήρια που λατρεύουν τις εικόνες είναι όλοι ειδωλολάτρες. Την γη των μοναστηριών την έδωσε σε αγρότες, κατάργησε τη δουλοπαροικία και έτσι χρησιμοποίησε το θεολογικό ζήτημα προς μία κοινωνική μεταρρύθμιση
9. Ο Παπαρρηγόπουλος συγκρίνει την νομοθεσία του με την Μεταρρύθμιση του Λούθηρου της Βόρειας Ευρώπης. Ο θεσμός της δουλοπαροικίας, που καταργήθηκε σε εμάς στο Βυζαντιο τον 8ο αιώνα «δὲν ἐξέλιπεν ὁλοσχερῶς ἐξ αὐτῆς της Ευρώπης εἰμὴ διὰ τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως», αιώνες μπροστά το Βυζάντιο.
Το ιδιο λεει και η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ : «κυριάρχησε πνεύμα κοινωνικής δικαιοσύνης...προστασία των αδυνάτων από τις πιέσεις των ισχυρών...φροντίδα για τον φτωχό λαό».
10. Στους εικονομάχους Αυτοκράτορες έπρεπε όλη η Ευρώπη να είναι ευγνώμων γιατί είναι αυτοί που κράτησαν μακριά τους μουσουλμάνους. Όμως εξοβελίστηκαν από την ιστορία γιατί τα έβαλαν με την Εκκλησία. Η συμβολή τους ποτέ δεν αναγνωρίστηκε, αυτά που τους χρωστάμε υποβαθμίστηκαν
Αργότερα με την επικράτηση των εικονολατρών έγιναν ο ένας αιρετικός, ο άλλος υποτιμητικά πέρασε στην Ιστορία ως "Κωσταντίνος ο Κοπρώνυμος". Η φήμη διέδιδε ότι κατά τη βάπτισή του αφόδευσε μέσα στην κολυμπήθρα υπονοώντας ότι ήταν «ακάθαρτος» από τη γέννησή του.
Αντί για νέος Μιλτιάδης, Κοπρώνυμος!
Αν είχαν επικρατήσει οι εικονομάχοι, τώρα αυτοί θα ήταν Αγιοι όπως η εικονοφιλη "Θεοδώρα η Αναστηλώτρια" που ανακηρύχθηκε Αγία της Εκκλησίας μας θαμμένη στην Κέρκυρα τιμάται στις 11 Φεβρουαρίου.
Άλλο ένα λαμπρό παράδειγμα πως γράφεται η ιστορία. Ολα τα κείμενα των εικονομάχων καταστράφηκαν, παραδόθηκαν στην πυρά., ό,τι γνωρίζουμε σήμερα για την περίοδο αυτή της ιστορίας προέρχεται από εικονόφιλους ιστορικούς.
Θυμόμαστε τον Τσόρτσιλ “Η Ιστορία θα είναι καλή μαζί μου, επειδή σκοπεύω να την γράψω εγώ”
Φωτο 1. Λεπτομέρεια από το διάσημο ψαλτήριο Χλουδόφ, χειρόγραφο στην ελληνική γλώσσα, που δημιουργήθηκε στο Βυζάντιο περίπου το 850, πιθανώς στη μονή Στουδίου στην Κωνσταντινούπολη. Mια από τις γνωστότερες εικόνες του είναι αυτή της Σταύρωσης, όπου ένας Ρωμαίος στρατιώτης δίνει στον Χριστό το σφουγγάρι με το ξύδι και ένας άλλος τον τρυπά με δόρυ.
Κάτω από αυτούς οι εικονομάχοι Πατριάρχες Ιωάννης Ζ΄ Γραμματικός και Αντώνιος Α΄ Κασυματάς απλώνουν λάσπη στον Χριστό με ένα μακρύ κοντάρι, παρόμοιο με αυτό με το οποίο προσφέρεται το ξύδι.
Βρίσκεται στη συλλογή του Κρατικού Ιστορικού Μουσείου στη Μόσχα
Πριν το 850 δεν βρίσκεις εικόνα βυζαντινή, δείγμα του πόσο αποτελεσματική ήταν η δίωξη των εικόνων. Οι αριστουργηματικές εικόνες της Μονής του Σινά σώθηκαν επειδή το μοναστήρι ήταν υπό την προστασία των Αράβων
Σήμερα Κυριακή της Ορθοδοξίας λέμε ότι εορτάζουμε την “αναστήλωση” των εικόνων. Χρησιμοποιούμε το όρο “αναστήλωση” γιατί τις κρεμούσαν ψηλά σε στύλους για να μην τις φτάνουν οι πιστοί και κάνουν ακρότητες
Φωτο 2 και 3. Στις Κυκλάδες θα βρείτε εκκλησίες όπου σώζεται ο εικονομαχικός διάκοσμος. Μία σπάνια τοιχογραφία της Παναγίας εντοπίστηκε σε βυζαντινό ναό της Νάξου, πίσω από στρώματα ασβέστη που την κάλυπταν
