Δεν υπάρχει κάτι που να θέλει περισσότερο αυτή την περίοδο ο Ντόναλντ Τραμπ από το τέλος του πολέμου με το Ιράν. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει (μονομερώς) ουκ ολίγες φορές τη νίκη του, συμπεριλαμβανομένων των τοποθετήσεων που έκανε πριν από τρεις εβδομάδες, όταν το Ιράν άνοιξε προσωρινά τα Στενά του Ορμούζ. Έχει επανειλημμένα παρατείνει τις προθεσμίες για την κατάπαυση του πυρός, αντί να υλοποιήσει τις (μερικές φορές ακραίες) απειλές του για επανέναρξη των εχθροπραξιών («ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε» είχε πει πριν το Πάσχα, σε μια απροκάλυπτη απειλή που ισοδυναμούσε με διάπραξη εγκλημάτων πολέμου) και, τελικά, πήρε πίσω - μέσα σε δύο μέρες - την πρωτοβουλία να συνοδεύσει τα εγκλωβισμένα πλοία στην έξοδο από τον Περσικό Κόλπο, εν μέρει λόγω του φόβου ότι η απόφαση αυτή θα μπορούσε να προκαλέσει βίαιες και κλιμακούμενες συγκρούσεις.
Ο Τραμπ είναι κουρασμένος από τον πόλεμο, ο οποίος αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολος και κράτησε πολύ περισσότερο από ό,τι είχε αναμένονταν, λένε σύμβουλοι του, που επικαλείται το The Atlantic. Το κόμμα του, προσθέτουν, παρακολουθεί με ανησυχία την αύξηση των τιμών της βενζίνης και τη μείωση των ποσοστών στις δημοσκοπήσεις. Δεν θέλει να εγκλωβιστεί σε έναν πόλεμο στη Μέση Ανατολή όπως κάποιοι από τους προκάτοχούς του (Αφγανιστάν, Ιράκ). Δεν θέλει να πάει με σκοτούρες στην επικείμενη σύνοδο με τον Σι Τζινπίνγκ στην Κίνα για να κυνηγήσει μεγάλες εμπορικές και οικονομικές συμφωνίες, έχει ετοιμαστεί και είναι αποφασισμένος να προχωρήσει παρακάτω.
Η σκληρή στάση της Τεχεράνης
Αλλά το Ιράν, όπως φαίνεται, δεν θέλει να τερματίσει έτσι απλά τον πόλεμο. Τουλάχιστον όχι με κάποιο αποτέλεσμα που θα ευνοούσε και θα διευκόλυμνε τους Αμερικανούς διαπραγματευτές. Όπως επισημαίνουν πέντε συνεργάτες και εξωτερικού του σύμβουλοι, ο Τραμπ είναι τώρα σε αδιέξοδο, καθώς μπορεί να είναι πεπεισμένος ότι μπορεί να παρουσιάσει οποιαδήποτε συμφωνία ως νίκη, αλλά τουλάχιστον για την ώρα, ο άνθρωπος που κομπάζει πως αυτό που έχει μάθει σε όλη του τη ζωή είναι να κάνει deals, δεν μπορεί καν να φέρει το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Σήμερα, η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να περιμένει την απάντηση της Τεχεράνης στην προ τριών ημερών προσφορά της, ένα μονοσέλιδο μνημόνιο κατανόησης που είναι πολύ περισσότερο μια παράταση της κατάπαυσης του πυρός παρά μια συμφωνία για να τελειώσει οριστικά η σύγκρουση.
Ο Τραμπ είναι αντιμέτωπος με μια δύσκολη εξίσωση: Πώς τελειώνεις έναν πόλεμο όταν ο αντίπαλός σου δεν κάνει βήμα πίσω; Και ενώ ψάχνει για μια διέξοδο, οι σκληροπυρηνικοί στην Τεχεράνη χρησιμοποιούν τον πόλεμο για να ενδυναμώσουν τη θέση τους στην εξουσία. Το Ιράν φαίνεται αποφασισμένο να πετύχει κάτι που παραδοσιακά κάνει καλά: να φτάσει τον Αμερικανό πρόεδρο στα όρια του.
«Ακόμα μια Βενεζουέλα»
Ο Τραμπ είναι αντιμέτωπος με μια δύσκολη εξίσωση: Πώς τελειώνεις έναν πόλεμο όταν ο αντίπαλός σου δεν κάνει βήμα πίσω; Και ενώ ψάχνει για μια διέξοδο, οι σκληροπυρηνικοί στην Τεχεράνη χρησιμοποιούν τον πόλεμο για να ενδυναμώσουν τη θέση τους στην εξουσία. Το Ιράν φαίνεται αποφασισμένο να πετύχει κάτι που παραδοσιακά κάνει καλά: να φτάσει τον Αμερικανό πρόεδρο στα όρια του.
«Ακόμα μια Βενεζουέλα»
Ο Τραμπ, επισημαίνουν οι σύμβουλοι του, ποτέ δεν φανταζόταν ότι θα κατέληγε έτσι. Μετά την εντυπωσιακή στρατιωτική επιχείρηση για την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο από την Καράκας, ο Ρεπουμπλικαναός πρόεδρος εστίασε στο Ιράν, λέγοντας ότι θα είναι «ακόμα μια Βενεζουέλα». Ο Τραμπ πίστευε ότι ο αμερικανικός στρατός ήταν ασταμάτητος και ότι είχε μια ευκαιρία να ανατρέψει τη θεοκρατία της Τεχεράνης, ένα «βραβείο» που απέφυγαν να διεκδικήσουν οι προκάτοχοί του.
Σχεδίαζε να ανασχηματίσει τους χάρτες του κόσμου και περίμενε ότι η νίκη θα ερχόταν σε μερικές μέρες ή το πολύ σε μία-δύο εβδομάδες. Η αρχική αμερικανο-ισραηλινή επίθεση σκότωσε τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεϊ και περιλάμβανε κύματα βομβαρδισμών που κατέστρεψαν, σύμφωνα με εκτιμήσεις, μεγάλο μέρος της πυραυλικής ικανότητας της χώρας. Αλλά η Τεχεράνη δεν παραδόθηκε και, αντ' αυτού, επιτέθηκε στους γείτονές της στον Περσικό Κόλπο και κατέλαβε τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, μέσω του οποίου περνά το 20% του πετρελαίου του κόσμου. Με ένα συνδυασμό ναρκοθετήσεων, μικρών επιθετικών σκαφών και drones, το Ιράν έκλεισε αποτελεσματικά τη μικρή θαλάσσια οδό, προκαλώντας ασφυξία στις αγορές. Οι τιμές της ενέργειας εκτοξεύτηκαν, η σύγκρουση οδηγήθηκε σε αδιέξοδο και στη συνέχεια σε μια εύθραυστη κατάπαυση του πυρός. Ο πρώτος επίσημος γύρος διαπραγματεύσεων, με τη συμμετοχή του αντιπροέδρου της αμερικανικής κυβέρνησης απέτυχε και παρά τις - όποιες - προσπάθειες, κανένας άλλος δεν είναι προγραμματισμένος μέχρι τώρα.
Εξωτερικά, ο Τραμπ δεν έχει εκφράσει τίποτε άλλο παρά εμπιστοσύνη στις ικανότητές του. Μερικές φορές υποβαθμίζει τον πόλεμο, αποκαλώντας τον «μικρή εκδρομή» ή «παράκαμψη» ή «μικρό πόλεμο». Ανακοινώνει την επικείμενη νίκη του επί της Τεχεράνης σχεδόν κάθε μέρα, μια υπερβολή που αντανακλάται και στις ενημερώσεις του Υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ στο Πεντάγωνο.
Πίσω από κλειστές πόρτες, όμως, ο τόνος είναι ηπιότερος, με τους Αμερικανούς αξιωματούχους να πιστεύουν ότι ο ναυτικός αποκλεισμός των λιμανιών του Ιράν, που τέθηκε σε ισχύ τον περασμένο μήνα, λειτουργεί αποτελεσματικά και πιέζει την οικονομία της χώρας. Αντιμέτωπο με την κατάρρευση, δύο αξιωματούχοι προέβλεψαν ότι το Ιράν θα αναγκαστεί, τελικά, να διαπραγματευτεί.
Ποτέ θα καταρρεύσει το Ιράν;
Σχεδίαζε να ανασχηματίσει τους χάρτες του κόσμου και περίμενε ότι η νίκη θα ερχόταν σε μερικές μέρες ή το πολύ σε μία-δύο εβδομάδες. Η αρχική αμερικανο-ισραηλινή επίθεση σκότωσε τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεϊ και περιλάμβανε κύματα βομβαρδισμών που κατέστρεψαν, σύμφωνα με εκτιμήσεις, μεγάλο μέρος της πυραυλικής ικανότητας της χώρας. Αλλά η Τεχεράνη δεν παραδόθηκε και, αντ' αυτού, επιτέθηκε στους γείτονές της στον Περσικό Κόλπο και κατέλαβε τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, μέσω του οποίου περνά το 20% του πετρελαίου του κόσμου. Με ένα συνδυασμό ναρκοθετήσεων, μικρών επιθετικών σκαφών και drones, το Ιράν έκλεισε αποτελεσματικά τη μικρή θαλάσσια οδό, προκαλώντας ασφυξία στις αγορές. Οι τιμές της ενέργειας εκτοξεύτηκαν, η σύγκρουση οδηγήθηκε σε αδιέξοδο και στη συνέχεια σε μια εύθραυστη κατάπαυση του πυρός. Ο πρώτος επίσημος γύρος διαπραγματεύσεων, με τη συμμετοχή του αντιπροέδρου της αμερικανικής κυβέρνησης απέτυχε και παρά τις - όποιες - προσπάθειες, κανένας άλλος δεν είναι προγραμματισμένος μέχρι τώρα.
Εξωτερικά, ο Τραμπ δεν έχει εκφράσει τίποτε άλλο παρά εμπιστοσύνη στις ικανότητές του. Μερικές φορές υποβαθμίζει τον πόλεμο, αποκαλώντας τον «μικρή εκδρομή» ή «παράκαμψη» ή «μικρό πόλεμο». Ανακοινώνει την επικείμενη νίκη του επί της Τεχεράνης σχεδόν κάθε μέρα, μια υπερβολή που αντανακλάται και στις ενημερώσεις του Υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ στο Πεντάγωνο.
Πίσω από κλειστές πόρτες, όμως, ο τόνος είναι ηπιότερος, με τους Αμερικανούς αξιωματούχους να πιστεύουν ότι ο ναυτικός αποκλεισμός των λιμανιών του Ιράν, που τέθηκε σε ισχύ τον περασμένο μήνα, λειτουργεί αποτελεσματικά και πιέζει την οικονομία της χώρας. Αντιμέτωπο με την κατάρρευση, δύο αξιωματούχοι προέβλεψαν ότι το Ιράν θα αναγκαστεί, τελικά, να διαπραγματευτεί.
Ποτέ θα καταρρεύσει το Ιράν;
Αλλά το πραγματικό ερώτημα είναι το χρονικό σημείο που θα γίνει αυτό: Πολλοί ειδικοί έχουν προβλέψει ότι το Ιράν μπορεί να αντέξει την πίεση του αποκλεισμού για μήνες και όχι για λίγες εβδομάδες. Εκτίμηση από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών που παραδόθηκε στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής αυτή την εβδομάδα συμφωνεί, υποδεικνύοντας ότι το Ιράν μπορεί να αντέξει τουλάχιστον τρεις ή τέσσερις μήνες ακόμη. Αν αυτό συμβεί και συνεχίσει να κρατά κλειστά τα Στενά, τότε οι τιμές σε καύσιμα και τρόφιμα θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν στη Δύση, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, λίγους μήνες πριν τις ενδιάμεσες εκλογές.
Η υπομονή δεν είναι το δυνατό σημείο του Τραμπ. Ένας εξωτερικός σύμβουλος που μιλά μαζί του τακτικά, είπε στο Atlantic ότι ο Αμερικανός πρόεδρος έχει «βαρεθεί» με τον πόλεμο. Άλλοι πιστεύουν ότι είναι απογοητευμένος από την αδιάλλακτη στάση του Ιράν. Και ενώ μερικές φορές αισθάνεται απομακρυσμένος από τις πολιτικές ανησυχίες του κόμματός του, οι Ρεπουμπλικανοί δέχονται διαρκώς παράπονα για τις αυξανόμενες τιμές, ιδιαίτερα στα πρατήρια καυσίμων. Πολλοί στο Ρεπουμπλικανικό κόμμα ήδη προετοιμάζονται να χάσουν τη Βουλή των Αντιπροσώπων, ενώ όσο περισσότερο συνεχίζεται ο πόλεμος, πιστεύουν πωςω είναι πιο πιθανό να αλλάξει και η Γερουσία.
Παρά το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις, ο Τραμπ είναι απρόθυμος να συνεχίσει τις εχθροπραξίες, όπως επισημαίνουν βοηθοί και οι σύμβουλοι του, καθώς ανησυχεί και για την περιορισμένη προσφορά αμερικανικών πυρομαχικών. Παράλληλα, ορισμένοι αμερικανοί σύμμαχοι στην περιοχή (συμπεριλαμβανομένων, σε κάποιες περιπτώσεις, της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων) εξέφρασαν φόβο ότι η επανέναρξη των αμερικανικών επιθέσεων θα τους έκανε και πάλι στόχους των ιρανικών απαντήσεων.
Σε μια από τις τελευταίες του τοποθετήσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος ισχυρίστηκε ότι αναστέλλει την επιχείρηση «Ελευθερία» στα Στενά του Ορμούζ επειδή η συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου μπορεί να είναι κοντά. Όμως, έχει ξαναβρεθεί σε αυτό το σημείο χωρίς επιτυχία μέσα στο τελευταίο τρίμηνο. Και το γεγονός πως η ιρανική ηγεσία δείχνει διχασμένη, περισσότερο εντείνει την αβεβαιότητα στις τάξεις της Ουάσινγκτον σχετικά με το πρόσωπο που θα καθίσουν τελικά στο τραπέζι για να κλείσουν ένα deal παρά ανοίγει ένα ξεκάθαρο μονοπάτι προς το φινάλε των εχθροπραξιών.
Δημοσίως, ο Λευκός Οίκος συνεχίζει να παρουσιάζει τον πόλεμο ως επιτυχημένο, με την εκπρόσωπο Τύπου Ολίβια Ουέιλς να τονίζει στο Atlantic ότι «ο Πρόεδρος Τραμπ έχει όλα τα χαρτιά στα χέρια του και διατηρεί σοφά όλες τις επιλογές ανοιχτές για να διασφαλίσει ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο. Ο εξαιρετικά επιτυχημένος αποκλεισμός στραγγαλίζει την οικονομία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποδείξει ότι διατηρούμε την υπεροχή σε ξηρά, θάλασσα και αέρα». Ακόμη και χωρίς επίσημη συμφωνία, ο Τραμπ έχει εξετάσει το ενδεχόμενο να κηρύξει νίκη και να προχωρήσει.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έφτασε στο σημείο να δηλώσει νωρίτερα αυτή την εβδομάδα ότι ο πόλεμος τελείωσε. Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα άφηνε ανεκπλήρωτους τους στόχους της σύγκρουσης, όπως έχουν περιγραφεί επανειλημμένα από τον πρόεδρο και τους συνεργάτες του: το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, περισσότερο από το ήμισυ των δυνατοτήτων του σε βαλλιστικούς πυραύλους, οι ομάδες που ενεργούν ως πληρεξούσιοι του, όπως η Χεζμπολάχ, εξακολουθούν να πολεμούν, το πυρηνικό του απόθεμα παραμένει απειλή, και δεν υπάρχει συμφωνία για την αποδυνάμωσή του ή τη μεταφορά του εκτός της χώρας.
Το Ιράν δείχνει πως θα βγει σχεδόν σίγουρα από τον πόλεμο με μεγαλύτερο έλεγχο, είτε σιωπηρά είτε ρητά, επί του Ορμούζ από ό,τι είχε πριν από τη σύγκρουση, γνωρίζοντας μάλιστα ότι θα μπορούσε στο μέλλον να κλείσει ξανά τη θαλάσσια οδό και να προκαλέσει παγκόσμια οικονομική ζημιά. Ο Τραμπ θέλει να τελειώσει ο πόλεμος, όμως, για να γίνει αυτό χρειάζονται δύο πλευρές, και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι το Ιράν ενδιαφέρεται να τον βγάλει από ένα δίλημμα που ο ίδιος δημιούργησε.
Η υπομονή δεν είναι το δυνατό σημείο του Τραμπ. Ένας εξωτερικός σύμβουλος που μιλά μαζί του τακτικά, είπε στο Atlantic ότι ο Αμερικανός πρόεδρος έχει «βαρεθεί» με τον πόλεμο. Άλλοι πιστεύουν ότι είναι απογοητευμένος από την αδιάλλακτη στάση του Ιράν. Και ενώ μερικές φορές αισθάνεται απομακρυσμένος από τις πολιτικές ανησυχίες του κόμματός του, οι Ρεπουμπλικανοί δέχονται διαρκώς παράπονα για τις αυξανόμενες τιμές, ιδιαίτερα στα πρατήρια καυσίμων. Πολλοί στο Ρεπουμπλικανικό κόμμα ήδη προετοιμάζονται να χάσουν τη Βουλή των Αντιπροσώπων, ενώ όσο περισσότερο συνεχίζεται ο πόλεμος, πιστεύουν πωςω είναι πιο πιθανό να αλλάξει και η Γερουσία.
Παρά το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις, ο Τραμπ είναι απρόθυμος να συνεχίσει τις εχθροπραξίες, όπως επισημαίνουν βοηθοί και οι σύμβουλοι του, καθώς ανησυχεί και για την περιορισμένη προσφορά αμερικανικών πυρομαχικών. Παράλληλα, ορισμένοι αμερικανοί σύμμαχοι στην περιοχή (συμπεριλαμβανομένων, σε κάποιες περιπτώσεις, της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων) εξέφρασαν φόβο ότι η επανέναρξη των αμερικανικών επιθέσεων θα τους έκανε και πάλι στόχους των ιρανικών απαντήσεων.
Σε μια από τις τελευταίες του τοποθετήσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος ισχυρίστηκε ότι αναστέλλει την επιχείρηση «Ελευθερία» στα Στενά του Ορμούζ επειδή η συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου μπορεί να είναι κοντά. Όμως, έχει ξαναβρεθεί σε αυτό το σημείο χωρίς επιτυχία μέσα στο τελευταίο τρίμηνο. Και το γεγονός πως η ιρανική ηγεσία δείχνει διχασμένη, περισσότερο εντείνει την αβεβαιότητα στις τάξεις της Ουάσινγκτον σχετικά με το πρόσωπο που θα καθίσουν τελικά στο τραπέζι για να κλείσουν ένα deal παρά ανοίγει ένα ξεκάθαρο μονοπάτι προς το φινάλε των εχθροπραξιών.
Δημοσίως, ο Λευκός Οίκος συνεχίζει να παρουσιάζει τον πόλεμο ως επιτυχημένο, με την εκπρόσωπο Τύπου Ολίβια Ουέιλς να τονίζει στο Atlantic ότι «ο Πρόεδρος Τραμπ έχει όλα τα χαρτιά στα χέρια του και διατηρεί σοφά όλες τις επιλογές ανοιχτές για να διασφαλίσει ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο. Ο εξαιρετικά επιτυχημένος αποκλεισμός στραγγαλίζει την οικονομία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποδείξει ότι διατηρούμε την υπεροχή σε ξηρά, θάλασσα και αέρα». Ακόμη και χωρίς επίσημη συμφωνία, ο Τραμπ έχει εξετάσει το ενδεχόμενο να κηρύξει νίκη και να προχωρήσει.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έφτασε στο σημείο να δηλώσει νωρίτερα αυτή την εβδομάδα ότι ο πόλεμος τελείωσε. Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα άφηνε ανεκπλήρωτους τους στόχους της σύγκρουσης, όπως έχουν περιγραφεί επανειλημμένα από τον πρόεδρο και τους συνεργάτες του: το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, περισσότερο από το ήμισυ των δυνατοτήτων του σε βαλλιστικούς πυραύλους, οι ομάδες που ενεργούν ως πληρεξούσιοι του, όπως η Χεζμπολάχ, εξακολουθούν να πολεμούν, το πυρηνικό του απόθεμα παραμένει απειλή, και δεν υπάρχει συμφωνία για την αποδυνάμωσή του ή τη μεταφορά του εκτός της χώρας.
Το Ιράν δείχνει πως θα βγει σχεδόν σίγουρα από τον πόλεμο με μεγαλύτερο έλεγχο, είτε σιωπηρά είτε ρητά, επί του Ορμούζ από ό,τι είχε πριν από τη σύγκρουση, γνωρίζοντας μάλιστα ότι θα μπορούσε στο μέλλον να κλείσει ξανά τη θαλάσσια οδό και να προκαλέσει παγκόσμια οικονομική ζημιά. Ο Τραμπ θέλει να τελειώσει ο πόλεμος, όμως, για να γίνει αυτό χρειάζονται δύο πλευρές, και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι το Ιράν ενδιαφέρεται να τον βγάλει από ένα δίλημμα που ο ίδιος δημιούργησε.
