Τις τελευταίες ημέρες παρατηρούνται στο Ιράν περιορισμένες διαδηλώσεις...
με αφετηρία κυρίως την κεντρική αγορά της Τεχεράνης, το ιστορικό Μπαζάρ, καθώς και σε ορισμένα ακόμη μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας. Οι κινητοποιήσεις αυτές συνδέονται άμεσα με ζητήματα οικονομικής φύσεως και ειδικότερα με την αύξηση του κόστους ζωής, τη μείωση της αγοραστικής δύναμης των πολιτών και την αποδυνάμωση του εθνικού νομίσματος σε σχέση με διεθνή νομίσματα αναφοράς, όπως το ευρώ και το δολάριο Ηνωμένων Πολιτειών. Η νομισματική αυτή πίεση έχει προκαλέσει εύλογη ανησυχία σε ευρείες κοινωνικές ομάδες, ιδίως σε εμπόρους, καταστηματάρχες και μικρομεσαίους επαγγελματίες, των οποίων η δραστηριότητα εξαρτάται άμεσα από τη σταθερότητα της αγοράς και την απρόσκοπτη ροή εμπορικών συναλλαγών.Στο πλαίσιο αυτό, μέρος των εμπόρων του Μπαζάρ της Τεχεράνης, ακολουθώντας μια μακρά ιστορική παράδοση κοινωνικής και πολιτικής διαμαρτυρίας μέσω οικονομικής πίεσης, προχώρησε στο προσωρινό κλείσιμο των καταστημάτων του ως ένδειξη διαμαρτυρίας. Πρόκειται για πρακτική που δεν αποτελεί ιδιαιτερότητα του Ιράν, αλλά συναντάται διαχρονικά και σε πλήθος άλλων κρατών, όταν η οικονομική αστάθεια πλήττει άμεσα τη βιωσιμότητα της καθημερινής επαγγελματικής δραστηριότητας.
Από πολιτικοοικονομική σκοπιά, τέτοιου είδους κοινωνικές αντιδράσεις μπορούν να θεωρηθούν αναμενόμενες και, σε έναν βαθμό, απολύτως φυσιολογικές. Η ευθύνη για την αντιμετώπισή τους ανήκει πρωτίστως στους θεσμούς της εκτελεστικής εξουσίας, στο Υπουργείο Οικονομικών και στην Κεντρική Τράπεζα του Ιράν, οι οποίοι καλούνται να εφαρμόσουν πολιτικές σταθεροποίησης, ενίσχυσης της εσωτερικής αγοράς και αποκατάστασης της εμπιστοσύνης στο εθνικό νόμισμα, μέτρα τα οποία έχουν ήδη ανακοινωθεί. Παράλληλα, η έκφραση κοινωνικής ανησυχίας από πολίτες που προβληματίζονται για την επαγγελματική τους ασφάλεια, το βιοτικό τους επίπεδο και το μέλλον των επόμενων γενεών συνιστά δομικό χαρακτηριστικό κάθε σύγχρονης κοινωνίας και δεν μπορεί εκ των προτέρων να ερμηνευθεί ως ένδειξη πολιτικής αποσταθεροποίησης.
Μια πληρέστερη, ωστόσο, ανάλυση των οικονομικών πιέσεων που βιώνει η ιρανική κοινωνία δεν μπορεί να αγνοήσει τον καθοριστικό ρόλο των εξωτερικών παραγόντων. Κεντρική θέση σε αυτούς κατέχει το εκτεταμένο καθεστώς κυρώσεων που έχουν επιβάλει τα τελευταία χρόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση, επιμέρους ευρωπαϊκά κράτη και οι Ηνωμένες Πολιτείες, σε συντονισμό με ευρύτερες δυτικές στρατηγικές πίεσης. Οι κυρώσεις αυτές, οι οποίες παρουσιάζονται συχνά ως στοχευμένα πολιτικά εργαλεία, έχουν στην πράξη εξελιχθεί σε μηχανισμό συστηματικής οικονομικής ασφυξίας, επηρεάζοντας άμεσα τη σταθερότητα του νομίσματος, τη ροή συναλλάγματος, τις διεθνείς συναλλαγές και την πρόσβαση της χώρας σε χρηματοπιστωτικά δίκτυα και αγορές.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, παρά το βάθος και τη διάρκεια αυτών των κυρώσεων, το Ιράν έχει καταφέρει να επιδείξει αξιοσημείωτη προσαρμοστικότητα. Μέσω της ενίσχυσης των οικονομικών του σχέσεων με ανατολικές χώρες και με κράτη–μέλη των BRICS, ανέπτυξε εναλλακτικούς μηχανισμούς συναλλαγών και κάλυψε βασικές εσωτερικές ανάγκες, διατηρώντας παράλληλα προσβάσεις στη διεθνή αγορά.
Υπό το πρίσμα αυτό, τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά σε εσωτερικές αδυναμίες. Αντιθέτως, συγκροτούν σε σημαντικό βαθμό το αποτέλεσμα μιας παρατεταμένης στρατηγικής εξωτερικής πίεσης, η οποία προσεγγίζει τα χαρακτηριστικά αυτού που στη διεθνή βιβλιογραφία περιγράφεται ως οικονομικός πόλεμος (economic warfare). Πρόκειται για μια μορφή αντιπαράθεσης που δεν περιορίζεται στη διπλωματική σφαίρα, αλλά επιδιώκει να επηρεάσει άμεσα την κοινωνική και οικονομική συνοχή, μεταφέροντας το κόστος της γεωπολιτικής σύγκρουσης στην καθημερινότητα των πολιτών. Παράλληλα, δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι το Σύνταγμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν προβλέπει και επιτρέπει συνδικαλιστικές και νόμιμες διαδηλώσεις, εντός των πλαισίων που ορίζει ο νόμος.
Σε αυτό το σημείο, είναι κρίσιμη η διάκριση μεταξύ της αυθεντικής κοινωνικοοικονομικής διαμαρτυρίας των καταστηματαρχών και της δράσης ατόμων ή ομάδων που δεν έχουν καμία οργανική σχέση με την αγορά ή τον εμπορικό κόσμο. Ιστορικά, οι έμποροι και οι επαγγελματίες του Μπαζάρ διατηρούν σαφή διαχωρισμό από εξωγενή στοιχεία που επιχειρούν να παρεισφρήσουν σε κινητοποιήσεις με διαφορετική ατζέντα. Και στις πρόσφατες διαδηλώσεις, καταγράφεται αντίστοιχη προσπάθεια αποστασιοποίησης των νόμιμων διαδηλωτών από άτομα που επιχείρησαν να εκμεταλλευτούν τη συγκυρία, όχι για την προάσπιση οικονομικών αιτημάτων, αλλά για τη δημιουργία κλίματος εσωτερικής ανασφάλειας και πολιτικής αστάθειας.
Σύμφωνα με επίσημες ανακοινώσεις των ιρανικών αρχών, κατά την Πρωτοχρονιά (1 Ιανουαρίου 2026) πραγματοποιήθηκαν συλλήψεις ατόμων που έφεραν οπλισμό και δεν συνδέονταν με τις ειρηνικές κινητοποιήσεις των εμπόρων. Παράλληλα, έχουν εντοπιστεί οργανωμένες ομάδες, με ενδείξεις προηγούμενης εκπαίδευσης, οι οποίες δρούσαν κυρίως σε παραμεθόριες περιοχές και σε πόλεις των δυτικών επαρχιών του Ιράν. Η γεωγραφική αυτή κατανομή, σε συνδυασμό με τον τρόπο δράσης τους, ενισχύει την εκτίμηση ότι δεν πρόκειται για αυθόρμητα φαινόμενα, αλλά για συντονισμένες απόπειρες εκμετάλλευσης μιας νόμιμης κοινωνικής διαμαρτυρίας με στόχο την πρόκληση ευρύτερης αποσταθεροποίησης.
Η στάση της ιρανικής κυβέρνησης και των δυνάμεων ασφαλείας, τουλάχιστον σε επίπεδο επίσημης τοποθέτησης, εμφανίζεται να εστιάζει στη διάκριση αυτή, στρεφόμενη πρωτίστως κατά των συγκεκριμένων στοιχείων και όχι κατά των νόμιμων διαδηλωτών του εμπορικού κόσμου. Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς υπονομεύει την απλουστευτική αφήγηση που επιχειρεί να παρουσιάσει το σύνολο των κινητοποιήσεων ως ενιαίο και καθαρά πολιτικό φαινόμενο αμφισβήτησης της κρατικής υπόστασης.
Σε αυτό το πλαίσιο τίθεται και ένα εύλογο ερώτημα: άραγε ο ιρανικός λαός ή άλλα έθνη παρακολουθούν και πληροφορούνται συστηματικά για κάθε νόμιμη διαδήλωση ή κοινωνική κινητοποίηση που λαμβάνει χώρα στην Ελλάδα ή σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη; Η απάντηση είναι, κατά κανόνα, αρνητική. Οι περισσότερες τέτοιες κινητοποιήσεις αντιμετωπίζονται διεθνώς ως εσωτερικά ζητήματα. Γιατί, λοιπόν, σχεδόν κάθε νόμιμη διαδήλωση στο Ιράν προβάλλεται εκτενώς από μέσα ενημέρωσης σε παγκόσμια κλίμακα;
Η απάντηση βρίσκεται στη συστηματική εργαλειοποίηση αυτών των γεγονότων από τους γεωπολιτικούς αντιπάλους του Ιράν. Οι κοινωνικές διαμαρτυρίες αποσπώνται από το πραγματικό τους πλαίσιο και εντάσσονται σε αφηγήματα πολιτικής απονομιμοποίησης, με στόχο την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων στρατηγικών και πολιτικών επιδιώξεων.
Παρά τα ανωτέρω, η κρίσιμη αυτή διάσταση απουσιάζει σχεδόν πλήρως από τον κυρίαρχο δυτικό μιντιακό λόγο. Αντιθέτως, οι εξελίξεις προβάλλονται αποκομμένες από το κοινωνικό, οικονομικό και γεωπολιτικό τους πλαίσιο, εντασσόμενες σε έτοιμα ερμηνευτικά σχήματα περί «κατάρρευσης» ή «επικείμενης ανατροπής» της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η συστηματική χρήση όρων με έντονο ιδεολογικό φορτίο, όπως ο όρος «καθεστώς», ο οποίος λειτουργεί αξιολογικά και όχι περιγραφικά.
Η πρακτική αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ψυχολογικού πολέμου και επικοινωνιακής αντιπαράθεσης. Μέσω της υπερπροβολής, της δραματοποίησης και της επιλεκτικής αποσιώπησης κρίσιμων παραμέτρων, ένα σύνθετο κοινωνικοοικονομικό φαινόμενο μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής και γεωπολιτικής πίεσης. Η ένταση της διεθνούς μιντιακής ενασχόλησης με εσωτερικά γεγονότα στο Ιράν αντανακλά τη γεωπολιτική σημασία της χώρας και τον ρόλο που διαδραματίζει στη Δυτική Ασία (Μέση Ανατολή) και στο ευρύτερο διεθνές σύστημα ισχύος.
Σε ρεαλιστικούς όρους, οι πρόσφατες οικονομικές κινητοποιήσεις είναι πιθανό να αποκλιμακωθούν, όπως έχει συμβεί επανειλημμένως στο παρελθόν, ενώ η εμπορική δραστηριότητα και η λειτουργία της αγοράς θα προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα μέσω θεσμικών παρεμβάσεων. Το ουσιώδες ζήτημα, ωστόσο, παραμένει η ανάγκη κριτικής ανάγνωσης της πληροφόρησης και η κατανόηση των μηχανισμών μέσω των οποίων ορισμένα γεγονότα αναδεικνύονται δυσανάλογα σε μείζονα διεθνή ζητήματα.
Συμπερασματικά, η περίπτωση των πρόσφατων διαδηλώσεων στο Ιράν αναδεικνύει ότι η ενημέρωση δεν αποτελεί ουδέτερη διαδικασία, αλλά συχνά εντάσσεται σε ευρύτερες στρατηγικές ισχύος. Η αποσύνδεση των γεγονότων από το γεωπολιτικό τους πλαίσιο, η αποσιώπηση των εξωτερικών πιέσεων και η σύγχυση μεταξύ νόμιμης κοινωνικής διαμαρτυρίας και οργανωμένης αποσταθεροποιητικής δράσης συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας στρεβλής εικόνας. Η κατανόηση αυτής της δυναμικής είναι κρίσιμη για μια νηφάλια και τεκμηριωμένη αποτίμηση τόσο της κατάστασης στο Ιράν όσο και του τρόπου με τον οποίο διαμορφώνεται η διεθνής πολιτική αφήγηση στη σύγχρονη εποχή.
Ειδήσεις και απόψεις για το Ιράν ➦ ΙΡΑΝεα
